Onlangs zei een cliënte tegen mij: ‘Ik heb last van perfectionisme.’ Een mooie spiegel voor mezelf want ik wou natuurlijk ook meteen de perfecte oplossing aanbieden:).
Ik vroeg haar: ‘Wat zou je liever hebben?’ Ze wist het antwoord prima en zei: ‘Ik wil me vrijer voelen, meer plezier en zelfvertrouwen hebben en meer rust ervaren.’
Alles wat aandacht krijgt, groeit. Als je dus gefocust bent op iets wat je niet wilt, dan wordt het juist groter. Het is hetzelfde principe als ‘denk niet aan een roze olifant’, en hoeplakee, je ziet ‘m al voor je.
De kunst is dus aandacht te geven aan hetgeen je wilt laten groeien. Voor mijn cliënte betekent dat: hoe word ik vrijer, hoe krijg ik meer plezier en zelfvertrouwen en ervaar ik meer rust?
Angst voor afwijzing
Perfectionisme is vaak gelinkt aan onzekerheid, angst voor afwijzing en verlating. Bij mijn cliënte is dit ook het geval. Ze is bang dat ze alleen overblijft als ze niet alles goed doet en niet iedereen haar leuk vindt. Je kunt je voorstellen hoeveel stress dit oplevert.
Misschien herken je dat wel? De één reageert erop door veel controledwang te ontwikkelen en overmatig z’n best te doen en zich aan te passen, de ander wordt er somber van en trekt zich terug, of je bouwt een muur om je heen om je niet te laten raken. Ook zijn er mensen die als het ware verlammen en niks meer doen, zodat ze ook niet het risico lopen dat het niet perfect is, waarmee ze dus afwijzing proberen te voorkomen.
Maar wát je ook doet, de gemene deler is het gevoel of het idee dat je niet goed bent zoals je bent. Edith Eger (schrijfster en psychotherapeut) omschrijft dit als volgt: “Perfectionisme is een manier om je behoefte aan goedkeuring te bevredigen.” Die behoefte zit in ieder mens, maar niet bij iedereen is het uitgegroeid tot perfectionisme. Als je veilig bent opgegroeid en op een gezonde manier bevestiging of goedkeuring hebt gekregen zul je meestal geen perfectionisme ontwikkelen.
Als daar echter op wat voor manier dan ook iets in mis is gegaan, dan is er iets in je oerbrein geactiveerd wat maakt dat je je onveilig voelt als je niet genoeg bevestiging krijgt. Je oerbrein zegt namelijk, als ik geen goedkeuring krijg, kan ik afgewezen, verlaten of uitgestoten worden, en dat kan voor het oerbrein hetzelfde voelen als ‘ik kan dood gaan.’
Als kind ga je dan al op allerlei manieren proberen het goed te doen, scannen wat er van je wordt verwacht of je aanpassen. Meestal gebeurt dit allemaal vrij onbewust. Maar als je eenmaal volwassen bent dan gaat het vaak heel automatisch en denk je dat je haast wel zo ‘moet’ zijn want ander gedrag voelt bijna onmogelijk.
Toch is het een vorm van illusie, omdat je denkt dat je iets onder controle hebt, namelijk dat je wel goedkeuring zal krijgen als je maar goed genoeg je best doet. Dit wordt dus gevoed door een onderliggende angst voor afwijzing.
Wat heb je gemist?
Wat je vaak ziet is dat mensen meer last kunnen hebben van wat er níét is gebeurd dan van wat er wél is gebeurd. Bij perfectionisme kan dat gaan over verdriet om de afwezigheid van goedkeuring, of niet gezien of erkend zijn. Waarschijnlijk heb je dat als kind te weinig of zelfs helemaal niet ervaren, waardoor je er op latere leeftijd nog altijd, vaak onbewust, op blijft hopen dat van anderen te krijgen.
Dit kan leiden tot eindeloos aanpassen en pleasen, wat ook een vorm van perfectionisme is. Je wilt het goed doen, en je denkt dat je het goed wilt doen voor de ander, maar eigenlijk wil je zo graag bevestiging voor jezelf, zodat je gerustgesteld wordt dat je het goed doet, gezien wordt, erbij hoort, niet afgewezen of verlaten wordt.
Wat kun je jezelf geven?
De oplossing zit juist in de zelfacceptatie en zelfwaardering waardoor je niet meer zo afhankelijk bent van de goedkeuring van een ander. Dat is niet meteen behaald, maar het begint met het zetten van een eerste stap, met dingen uitproberen en milder worden naar jezelf.
Ik vergelijk het wel eens met een piano. Een piano met alleen maar witte toetsen klinkt saai, daar is niks spannends aan. Durf een piano te zijn met witte én zwarte toetsen zodat je af en toe wringt en botst. Dat klinkt niet altijd perfect, maar misschien ontdek je wel hele mooie nieuwe klanken. En grote kans dat mensen je juist leuker vinden als je meer je eigen geluid laat horen waardoor ze meer écht contact met je krijgen.
Je kunt ook je meningen en gedachten over jezelf onderzoeken en beginnen met mildere gedachten over jezelf. Zorg wel dat ze geloofwaardig voor je zijn. Stel je vindt van jezelf dat je het nooit goed genoeg doet. Dan zou het ongeloofwaardig voor je zijn als je ineens tegen jezelf zegt dat je alles goed doet.
Maar je kunt je gedachten wel een beetje aanpassen, bijvoorbeeld naar ‘ik mag uitproberen, ik mag oefenen, ik zet iedere keer een stapje, ik wil mezelf meer accepteren en waarderen, ik ben ermee bezig, etc.’. Vaak is het een switch van moeten naar mogen, waardoor je rustiger blijft en steeds iets meer zelfvertrouwen krijgt.
Geef jezelf de erkenning die je zo nodig hebt
Wat ook heel belangrijk is, is het durven voelen van de pijn of de angst die eronder zit. Dat je dúrft te voelen dat je bang bent, of verdrietig. Je geeft ruimte aan je gevoel, je staat er even echt bij stil en je erkent het aan jezelf: ‘ja dit doet pijn’, of ‘ja ik voel me bang’.
Hiervoor moet je vaak wel eerst terug naar waar je angst voor afwijzing, of je tekort aan bevestiging, ontstaan is. Niet te lang natuurlijk, want alles wat aandacht krijgt groeit. Het kan helpen hier begeleiding bij te zoeken, zodat je ten eerste beter bij dat gevoel kunt komen en er ten tweede niet te lang in blijft hangen.
Uiteindelijk word je dan vrijer omdat je meer jezelf mag zijn, wat weer resulteert in meer plezier, eigenwaarde, zelfcompassie en zelfvertrouwen. En, niet onbelangrijk, het levert je meer rust op omdat je minder stress ervaart en het perfectionisme afneemt.
Wil je hiermee aan de slag? Neem gerust contact met me op voor de mogelijkheden of plan meteen een gratis kennismaking in.