Als hoogsensitief persoon (HSP) kan pleasen voor jou voelen als een tweede natuur. Haarfijn aanvoelen wat de ander nodig heeft of fijn vindt gaat je vaak makkelijk af. Je kunt het ook best fijn vinden om te doen, het kan je voldoening geven. Je kunt je immers zo goed voorstellen hoe iets voor iemand anders kan zijn. Dus wat is nou eigenlijk het probleem? Waar komt het vandaan en waarom komt het zoveel voor bij HSP’s?
Pleasen wordt een probleem zodra je gerichtheid op de ander ten koste gaat van jezelf, misschien onbewust, en wanneer een onderliggende angst voor afwijzing of gevoel van minderwaardigheid je gedrag bepaalt.
Gerichtheid op harmonie
Van nature ben je als HSP gericht op harmonie. Alles wat die harmonie verstoort komt hard binnen. Als bijvoorbeeld de ouders van een hooggevoelig kind zich niet prettig voelen, dan voelt het kind dat ook en is de harmonie verstoord. Het gevoel van de ouders hoeft niet eens iets met het kind te maken te hebben. Waar het kind het meeste last van heeft, is dat de harmonie verstoord is.
Het kind wordt daar onrustig of zelfs angstig van. Het ervaart stress en het wil zo snel mogelijk weer rust en harmonie en zal er alles aan doen om dat te bereiken, ook al gaat het ten koste van zichzelf. Pleasen dus. Bovendien komt de emotie van een ouder, opvoeder of leraar bij een hooggevoelig kind extra hard binnen vanwege de grotere hoeveelheid spiegelneuronen in het neurodiverse brein. Daardoor voelt het snel als zijn of haar eigen emotie.
Omdat je als HSP alles intens ervaart, diep verwerkt en een lange hersteltijd nodig hebt, zul je er, soms onbewust, alles aan doen om negatieve emoties, onrust, stress of angst te vermijden of zo snel mogelijk weer kwijt te raken. Juist omdat het zoveel impact heeft. En zo wordt het zorgen voor harmonie, anderen tevreden houden of een fijn gevoel bezorgen, eigenlijk een overlevingsstrategie, ook al hoeft dat in eerste instantie niet zo te voelen. Het kan zelfs ervaren worden als iets fijns om te doen, het kan voldoening geven en voelen als een kwaliteit, wat het natuurlijk ook is. Ook kun je er waardering voor krijgen, wat natuurlijk alleen maar stimuleert om ermee door te gaan.
Moeite hebben met kritiek
Als je als kind kritiek krijgt, dan voelt dat ook alsof de harmonie verstoord is, en vooral dat het jóuw schuld is. Jij hebt in jouw beleving iets fout gedaan, en dus de harmonie verstoord. Je hebt ervoor gezorgd dat de ander een onprettig gevoel heeft.
Op deze manier is de kritiek ineens verdubbeld: de ander heeft kritiek op jou én jij hebt kritiek op jezelf. Omdat je meteen jezelf de schuld geeft, ontstaat het mechanisme van zelf-afwijzing en schaamte, wat intern als heel reëel wordt beleefd. Veel HSP’s kennen dan ook een grote innerlijke criticus.
Het valt mij op dat de meeste hooggevoelige mensen die innerlijke criticus of zelf-afwijzing ogenschijnlijk goed verdragen. Die pijn lijkt minder heftig of bedreigend te zijn dan die van de afwijzing van een ander. Toch is in mijn ogen de zelf-afwijzing gevaarlijker. Het contact met jezelf is daardoor verstoord, destructief en uiteindelijk ziekmakend.
Angst voor afwijzing
Elk kind heeft behoefte aan goedkeuring, verbinding, veiligheid en liefde. En als dat in de beleving van een kind maar enigszins in het gedrang komt, dan voelt dat enorm pijnlijk of bedreigend. Het voelt als afwijzing, waarbij meteen een verlatingsangst om de hoek komt kijken. Straks blijf ik alleen over…
Het lastige is dat veel hoogsensitieve kinderen sowieso al ervaren dat ze anders zijn dan anderen, waardoor ze al op jonge leeftijd een overtuiging kunnen ontwikkelen dat ze raar zijn en er niet bij horen. Het gebeurt niet zelden dat zo’n kind zich eenzaam voelt, en dit op volwassen leeftijd nog steeds zo ervaart. Als je dit herkent, zul je waarschijnlijk ook de angst voor afwijzing ergens diep in je meedragen.
Om een gevoel van afwijzing zoveel mogelijk te voorkomen, scan je de ander razendsnel om erachter te komen wat hij of zij wil of waar de ander behoefte aan heeft. Voordat je het doorhebt ben je jezelf vergeten en ben je helemaal gericht op de ander en ben je aan het pleasen. Je beschermingsmechanisme heeft het stuur overgenomen en wil zorgen dat je erbij blijft horen, leuk gevonden wordt, gezien wordt, etcetera. Zolang dit mechanisme, dat al jong is ontstaan, niet gecorrigeerd is in jou, voel je als volwassene nog steeds de behoefte om te pleasen, en ben je nog steeds bang voor kritiek en verlating. Zo wordt pleasen opnieuw een overlevingsstrategie.
Misschien had je een dominante ouder, een narcistische ouder, een agressieve, ongeïnteresseerde of onvoorspelbare ouder? Dan is het logisch dat je ging pleasen om buiten schot te blijven, of nog enige aandacht te krijgen. De kans is groot dat je nu een partner hebt die daar op lijkt, of dat je te lief bent voor je kinderen en geen grenzen durft te stellen. Want stel je voor dat ze je afwijzen…
Zo kun je als volwassene nog steeds anderen aanvoelen als de beste, en voor de ander zorgen. Je doet je werk (te) goed, uit angst voor afwijzing of angst om anderen teleur te stellen of van je af te stoten. Het kan echter ook zijn dat je zo je best doet, of dat nou op het gebied van werk is of iets anders, omdat je nou eenmaal houdt van kwaliteit, mooie dingen, esthetiek, zorgvuldigheid, details of een andere hoge standaard. In dat geval ben je zelf niet gauw tevreden en zul je pas iets afleveren als het aan je eigen hoge eisen voldoet. Het gevaar hiervan is dat je over je grenzen gaat of laat gaan. En als je desondanks toch nog kritiek krijgt, heb je daar dagen, zo niet weken lang last van.
Bestaansrecht
Het komt vaak voor dat hooggevoelige kinderen niet zo’n sterk of groot ego hebben. Ze staan niet op de voorgrond en doen zelden iets wat ten koste gaat van een ander. Ze zijn eerder hulpvaardig en willen graag dat een ander zich goed voelt. Ze hebben vaak een hekel aan egoïstische, dominante mensen en kunnen zich moeilijk voorstellen hoe je zó kunt zijn.
Als volwassene kun je ook jezelf minder waard voelen dan de ander, of in ieder geval de ander belangrijker maken dan jezelf. Je bent nog steeds aan het pleasen en aanpassen. Het kan tijden lang volledig onbewust gebeuren, en dat je jezelf juist pas waardevol voelt als je aan het pleasen bent. Dus dat het pleasen je bestaansrecht geeft.
Wat ik zelf als kind ervaren heb is dat mijn ouders naar anderen een houding hadden van ‘met onze kinderen gaat alles goed’ en ‘onze kinderen kunnen alles goed’. Als ik een 10 haalde op school kreeg ik een gulden en het goede rapport werd geshowd aan de verjaardagsvisite. Ik leerde hierdoor dat dit kennelijk de standaard was waaraan ik hoorde te voldoen, zonder dat dit bij mijn weten bewust tegen mij is gezegd. Er ontstond een overtuiging als ‘als ik goed presteer heb ik bestaansrecht’ of ‘als ik goed presteer word ik gezien’. Omdat ik zelf over weinig ego beschikte, ik gepest werd op school en er thuis ook sprake was van emotionele verwaarlozing, ontstond tegelijkertijd de overtuiging ‘ik ben niet belangrijk’.
Dit heeft verstrekkende gevolgen gehad, want ik deed overal extreem mijn best voor om het maar te halen en dan ook nog met een zo goed mogelijk resultaat. Dat dit bijna altijd ten koste ging van mezelf viel niemand op en zelf was ik me daar ook niet van bewust. Dit patroon heeft zich doorgezet in mijn volwassen leven en had als gevolg dat ik altijd over mijn grenzen ging en pas op veel latere leeftijd een gevoel ging ontwikkelen bij wat nou eigenlijk mijn eigen behoeften, wensen of grenzen zijn. Want dat was toch immers niet zo belangrijk?
Een voordeel is wel dat ik altijd alles haalde. Ik kreeg zelfs een baan waar ik geen diploma voor had, en niet omdat er verder geen andere goed gekwalificeerde kandidaten waren. Het heeft me dus ook veel opgeleverd en ik heb veel ervaringen opgedaan. Maar helaas heeft het me ook volledig opgebrand en heb ik er blijvende schade aan overgehouden.
De sleutel
Wat is nou de conclusie en wat kun je hier nou mee? Hoe kun je stoppen met pleasen op een manier die niet goed voor je is, zonder dat je de kenmerken van je hooggevoeligheid aan de kant schuift? Volgens mij is het ’t belangrijkste dat je jezelf goed leert kennen, dat je contact maakt met je eigen gevoel en kunt gaan accepteren en waarderen wie je bent. Dat je onderscheid leert maken tussen wat van jou is en wat van de ander, dat je je eigen gevoelens en signalen serieus gaat nemen en daarmee je innerlijke veiligheid vergroot. Als je jezelf minstens zoveel waardeert als een ander, heb je geen overlevingsstrategie meer nodig en stop je met pleasen.
Je kunt leren hoe je minder de emoties van anderen opneemt, en hoe je gevoelens, energieën, sferen of spanningen weer af kunt voeren zodat jij er geen last meer van hebt. Je kunt leren hoe je kunt stoppen met luisteren naar je innerlijke criticus, hoe je liefdevol met jezelf om kunt gaan in plaats van jezelf af te branden.
Je innerlijke harmonie bewaren, je eigen ruimte innemen, en het goed hebben met jezelf. Als je dat kunt, ben je niet meer afhankelijk van wat een ander van je vindt of hoe een ander zich voelt. Je hoeft niet meer te pleasen om je goed of veilig te voelen.
Als je voelt dat je dit ook graag zou willen, plan dan gerust een kennismakingsgesprek in via mijn website. Je vindt het linkje meteen op de homepage.